Lekkie płyty bipolarne z kompozytu węglowego dla dronów i śmigłowców

Naukowcy z instytutu Fraunhofer IWU zbadali nowe sposoby wytwarzania ultralekkich płyt bipolarnych do ogniw paliwowych z polimeru wzmocnionego włóknem węglowym (CFRP). Najlepiej sprawdziło się rozwiązanie hybrydowe: kompozyt jako lekka baza i metalowe elementy tam, gdzie liczy się przepływ i kontakt. Technologia ma służyć głównie lotnictwu, np. małym samolotom, śmigłowcom i dronom.
Po co ogniwu paliwowemu płyta bipolarna
Ogniwa paliwowe wytwarzają prąd z wodoru i tlenu z powietrza i mogą na bieżąco zasilać napęd elektryczny. W stosie ogniw płyty bipolarne pełnią kilka funkcji naraz, a ich drobne kanały rozprowadzają reagenty oraz chłodziwo. W lotnictwie liczy się każdy gram i każdy centymetr przestrzeni, dlatego projekt StruBiPlate miał dać płyty bardzo lekkie, z mikrostrukturalnymi powierzchniami.
Dotychczas stosuje się głównie metal lub grafit. Płyty metalowe są cienkie, wytrzymałe i dobrze nadają się do produkcji przemysłowej. Grafit ma dobrą przewodność elektryczną i odporność chemiczną, ale jego właściwości mechaniczne wymagają grubszych ścianek. CFRP ma być trzecią drogą: łączy wysoką wytrzymałość z małą masą, a kierunkiem ułożenia włókien można sterować przepływem ciepła w elemencie.
Tłoczenie się nie udało, hybryda tak
Zespół najpierw sprawdzał, czy typowe kanały przepływowe da się wytłoczyć bezpośrednio w prepregach CFRP. W ponad 35 próbach najlepsze odwzorowanie uzyskano, gdy kanały biegły równolegle do włókien. Na zakrętach poprzecznych do włókien materiał osiągał granice formowania, więc ten sposób okazał się niepraktyczny.
Dlatego badacze wybrali układ hybrydowy: płaska baza z CFRP i gotowe metalowe pole przepływowe. Kontury wycięto ze stali nierdzewnej i zalaminowano na niewulkanizowanych włóknach węglowych. Wcześniej opracowany proces laserowy zwiększył chropowatość stali około sześciokrotnie, co poprawia przyczepność. Laminowanie udało się we wszystkich pięciu testowanych wariantach obróbki powierzchni, a najlepszy był wariant „Mattiert N5”.
Równolegle testowano obróbkę w pełni utwardzonych płyt CFRP laserami ultrakrótkich impulsów. Obracanie ścieżek lasera o 37 stopni w kolejnych warstwach poprawiło chropowatość i płaskość. Średnie odchylenie od modelu CAD spadło z 0,04 do 0,01 mm.
Ochrona przed korozją i prototyp stosu
Partner projektu pokrył próbki CFRP warstwą miedziowo-niklową. Jedna z nich osiągnęła gęstość prądu korozyjnego i potencjał korozyjny porównywalne z tytanem. Wniosek badaczy: kompozyt nie musi spełniać wszystkich wymagań sam, bo można go łączyć z metalem, strukturyzacją i powłokami.
Zespół wykonał też demonstratory płyt, uszczelnienia i prototypowy stos z płytami CFRP. Test szczelności azotem przy 1,4 bara nie wykazał spadku ciśnienia, ale kolejne próby pokazały, że rozkład ciśnienia między warstwami ogniw wymaga dokładniejszej analizy.
Do produkcji seryjnej jeszcze daleko
Największe przeszkody to tempo i koszty. Obróbka laserowa jednej strony pola przepływowego trwała na etapie demonstratora kilka godzin, a przy produkcji seryjnej konieczna byłaby zamknięta komora na zanieczyszczenia powstające przy ablacji CFRP. Dalsze prace mają dotyczyć uszczelnień, powłok, izolacji elektrycznej, strukturyzacji i tańszej produkcji.
Co to znaczy w praktyce? Na razie to wynik badawczy, a nie produkt, który wkrótce trafi do sprzedaży. Dla polskiego czytelnika to sygnał, że wodorowy napęd w lotnictwie, zwłaszcza w dronach i małych statkach powietrznych, rozwija się także od strony materiałów. Nie wiadomo jednak, czy i kiedy rozwiązanie zostanie wdrożone, ani czy zainteresują się nim polskie firmy.
Europejskie programy wodorowe i prace nad zeroemisyjnym lotnictwem sprzyjają takim badaniom, a ogniwa paliwowe są jedną z rozważanych technologii. Rozwiązania z projektu StruBiPlate mogłyby w przyszłości obniżyć masę stosów ogniw, co przekłada się na zasięg i udźwig. Do tego jednak trzeba połączyć opracowane elementy w niezawodne ogniwo do długiej eksploatacji.
Źródło: Tech Xplore – „Fiber-composite bipolar plates for aerial mobility”








